Overbevolking, de moeder van alle problemen

1.014

Files, agressie, wachtlijsten, immigratie, klimaatverandering, milieuvervuiling,… Aan alles voel je dat de wereldbevolking groeit als genetisch gemanipuleerde kool en dat de zakdoek waarop we in België leven steeds voller wordt. Filosoof Etienne Vermeersch (80) roept al een halve eeuw dat overbevolking de moeder van alle problemen is. Tevergeefs. “Dat men dat niet wil inzien, is de grootste ontgoocheling uit mijn loopbaan.”

Als een bureau iets zegt over de wijsheid van een man, dan is Etienne Vermeersch een van de meest geleerde van België. Z’n persoonlijke studieruimte is een knusse voetbalkantine groot, maar er is amper ruimte om te zitten. De wandkasten puilen uit van de boeken, maar ook de vloer en het bureau zijn bezaaid met papieren, bundels en stapels boeken. Met de pagina’s die de Gentse professor-emeritus in zijn leven gelezen heeft, kan je wellicht een keer of zeven het parcours van de Ronde van Vlaanderen bedekken. Vermeersch tikt een ouder exemplaar aan: De ogen van de panda. Het boek uit 1988 dat hij schreef over het wereldwijde milieuprobleem. Daarin waarschuwde hij al voor de explosie van de wereldbevolking. Vandaag voelt hij zich nog altijd een roepende in de woestijn. “De cijfers spreken voor zich”, zucht hij, terwijl hij een website opent waarop je de groei van de wereldbevolking live kan volgen.

ETIENNE VERMEERSCH: “Kijk, op deze grafieken (zie pagina 36, onderaan; red.) zie je welke catastrofale ramp ons te wachten staat. In 2030 zitten China en India samen al aan bijna drie miljard mensen. China bereikt in 2030 wel het maximum, maar India haalt die piek pas in 2075. Nigeria is met 180 miljoen inwoners nu al het meest bevolkte land van Afrika. In 2050 steekt het de VS voorbij, terwijl het tien keer kleiner is in oppervlakte. In 2075 zit Nigeria aan een half miljard en tegen 2100 komt het miljard in zicht. Wat er dan gaat gebeuren, is onvoorstelbaar. En die groei is symptomatisch voor veel andere, kleinere Afrikaanse landen. Niger is een prutslandje, maar het bevolkingsaantal gaat er ook spectaculair omhoog, ondanks de herhaalde hongersnoden. Een vrouw heeft daar gemiddeld zeven kinderen. De meesten trouwen er al voor hun zestiende. Het is verschrikkelijk.”

In december verklaarde klimaatscepticus Jan Jacobs in dit blad dat we veel te pessimistisch zijn: geen van de doemvoorspellingen van de vorige eeuw zijn bijvoorbeeld uitgekomen. Drinkbaar water, olie, voedsel: het zou volgens denktank Club van Rome al lang op geweest zijn.
VERMEERSCH: “Nee, de Club van Rome heeft gezegd: als men niks doet, dán zal dat gebeuren. Intussen is er al veel veranderd om die processen te vertragen. Maar ze zijn nog bezig. (boos) Ik begrijp die man niet. Die voorspellingen zijn toch heel erg aan het uitkomen? De bevolkingsstijging, dat is toch imméns? Minder snel, door de drastische maatregelen in China, maar toch. Een luchtbeeld van Madagaskar van de negentiende eeuw had er volledig groen uitgezien. Nu zijn daar nog maar enkele groene strookjes over. Het aantal vissen daalt pijlsnel. Massa’s diersoorten staan op uitsterven. Het Great Barrier Reef is zwaar aangetast, net als alle andere grote riffen. Ik doe niet aan doemdenken. De feiten zijn wat ze zijn: het is bijna gedaan. Het is niet omdat het nog niet helemaal gedaan is, dat er niks aan de hand is.”

Ach, 95 procent van de diersoorten was al uitgestorven voor er nog maar sprake was van de mens, zeggen de sceptici.
VERMEERSCH: “Er zijn natuurlijk diersoorten uitgestorven voor de mens er was. En er zijn er ook weer bijgekomen. Er zal over 100.000 jaar ook wel een nieuw oerwoud komen. Maar wat hebben wij daaraan? Het punt is dat wat vandaag nog een interessant milieu voor ons is, morgen al plat ligt. Op den duur blijft er niks meer over om van te leven. Oké, sommige voorspellers zijn te pessimistisch en zeggen dat het tegen 2050 al gedaan is. Maar binnen dit en 100 jaar zal je wel iets meemaken.”

Wat dan? Veel mensen geloven dat de planeet de mens zal uitroeien via natuurrampen, epidemieën en plagen.
VERMEERSCH: “Het duidelijkste gevolg van de klimaatopwarming is de stijging van het zeewater. Veel eilanden zullen verdwijnen. Bangladesh, met een immense bevolking, verdwijnt. Peking, Nanking, Shanghai en Hongkong zullen overstromen. New York, Londen, Antwerpen en Nederland: gedaan. Nederland zal het allicht nog een tijdje uitzingen met hun verhoogde dijken. Maar in Zuid-Engeland staat er geen dijk die de Theems kan tegenhouden. Londen overstroomt probleemloos. Je kan toch niet zeggen dat het zonder gevolgen zal blijven als zulke dichtbevolkte gebieden onder de waterlijn verdwijnen? En ik zie niet in hoe men dat nog kan omkeren.”

Een ander gevolg is de enorme stroom klimaat-, oorlogs- en economievluchtelingen.
VERMEERSCH: “Die immigratiestroom zal niet meer te houden zijn. Elke maand verdrinken er nu al honderden vluchtelingen in de Middellandse Zee, op weg naar Fort Europa. Dat zal alleen maar erger worden. Nigeria is dankzij de olievoorraden nog enigszins leefbaar. Maar als hun olie op is, wacht hen de totale catastrofe. Dan valt dat land in puin. Hoeveel van dat half miljard Nigerianen zullen er naar Europa willen komen? Wij kunnen dat niet aan.
»Trouwens, men mag wel kritiek hebben op Fort Europa, maar Europa heeft tenminste nog een beetje aan geboorteregeling gedaan. Al die anderen gaan maar door met kweken. Daardoor zijn ze gedoemd om straatarm te blijven. Natuurlijk willen ze dan naar hier komen. Maar dat gaat dus niet. Europa zit nu al eivol. Kijk naar onze bevolkingsdichtheid. Het zuiden van Engeland, het Ruhrgebied, de Benelux en het noorden van Italië behoren tot de dichtstbevolkte gebieden van de wereld. Japan en de oostkust van de VS zijn ook al vrij dichtbevolkt.”

Kan Europa die enorme mensenstroom blijven tegenhouden?
VERMEERSCH: “Dat zal moeten. Ofwel moet men de eigen mensen laten omkomen. Er zijn nu al zulke lange wachtlijsten voor gehandicapten, in de bijzondere jeugdzorg, voor bejaardentehuizen. Waar moeten al die mensen naartoe? Dat kan door een gebrek aan verzorging tot een soort passieve euthanasie leiden. Men schijnt niet goed te beseffen wat er op ons afkomt.”

Lees verder in P-magazine, ook beschikbaar op Android en iPad.
Foto: ©Jelle Vermeersch
Interview: Raf Liekens

REACTIES

Lees ook Meer van deze auteur